Akarsu Aşınım ve Birikim Şekilleri
Bilgi Kulübü kategorisinde ve Coğrafya forumunda, bulunan Akarsu Aşınım ve Birikim Şekilleri konusunu görüntülemektesiniz. AKARSULARDA AŞINDIRMA * Akarsu, belirli bir yatak içinde sürekli veya en az bir mevsim boyunca akan sudur. * Akarsuyun doğduğu ...
|
|||||||
|
Kayıt | SSS | Üye Listesi | Takvim | Konuları Okundu İşaretle |
18-01-2008, 07:50
|
#1 (permalink) |
Akarsu Aşınım ve Birikim Şekilleri
AKARSULARDA AŞINDIRMA * Akarsu, belirli bir yatak içinde sürekli veya en az bir mevsim boyunca akan sudur. * Akarsuyun doğduğu yere kaynak, döküldüğü yere ağız denir. * Bir akarsuyu komşu akarsu havzasından ayıran sınıra su bölümü çizgisi denir. * Su bölümü çizgisi, kalkerli arazilerde, kurak bölgelerde ve bataklık alanlarda belirsizdir. AKARSULARDA AKIM (DEBİ) * Akım, akarsu yatağının herhangi bir kesitinden 1 sn.de geçen su miktarıdır. m ³/sn olarak ifade edilir. * Akımı en yüksek olan akarsu Amazon dur. Türkiye’de ise Fırat tır. Akımda Etkili olan Faktörler * Havzaya düşen yağış miktarı, * Araziyi oluşturan taş ve tabakaların geçirimliliği, * Sıcaklık : Sıcaklığın arttığı dönemlerde buharlaşma artacağından dolayı o dönemde akım düşmesiolur. Ayrıca kış sıcaklıklarının çok düşük olduğuyerlerde yağışlar kar şeklinde düşer. Bunlarkışın erimediği için akarsu bu dönemde beslenemez. Dolayısıyla akım düşmesi görülür. * Akarsu yatağı çevresindeki bitki örtüsü * Havzanın genişliği, * Havzadaki dağların kar buzları, * Yer altı suları ve kaynakları, * Beşeri faktörler: Akarsulardan sulama amacıylayararlanılması AKARSU REJİMİ [Akarsuyun akımında yıl boyunca meydana gelen değişikliğe akarsu rejimi denir] * Akarsu Rejiminde Etkili Faktörler * Yağış rejimi (en fazla etkili olan faktördür) * Sıcaklık şartları * Havzanın genişliği: Aynı iklim bölgesinde geniş olması sadece akımı etkiler. Farklı iklim bölgelerinde geniş ise rejim daha düzenli olur. * Akarsu yatak eğimi: Eğimin fazla olması rejimin düzensizliğine yol açar. Rejimlerine Göre Akarsular * Düzenli Rejimli Akarsular: Yıl boyunca akım değişikliğinin az olduğu akarsulardır. Ekvatoral iklim ve Ilıman Okyanus iklimlerindeki akarsular. Bu akarsular yıl boyunca enerji üretmeye, sulama, içme suyu elde etmeye ve ulaşıma elverişlidir. * Düzensiz Rejimli Akarsular: Yıl boyunca akım değişikliğinin fazla olduğu akarsulardır. Yağış rejimi düzensiz olan iklimlerde görülür. * Karma Rejimli Akarsular: Sularını farklı iklim bölgelerinden toplayan akarsulardır. Türkiye akarsuları genelde karma rejimlidir. Çünkü kısa mesafede iklim değişmeleri görülür. * Sel Rejimli Akarsular: Yağışlı dönemlerde coşkun akarsular haline gelip, kurak dönemde kuruyarak ortadan kalkan akarsulardır. Örnek: İç Anadolu Bölgesi akarsularında olduğu gibi. * Kaynak Sularıyla Beslenen Akarsular: Gür kaynaklarla beslenen ve seviyelerinde çok az değişikliğin olduğu akarsular da vardır. Örnek: Manavgat Çayı gür karstik kaynaklarla beslendiği için Akdeniz’deki diğer akarsulara göre daha düzenli akıma sahiptir. Ayrıca Düden Suyu ve Köprü Çayı da kaynaklarla beslenen akarsulara örnektir. AKARSULARDA AŞINDIRMA * Kimyasal aşındırma: Akarsuyun geçtiği yerlerdeki kolay eriyebilen kayaları eriterek beraberinde taşıması olayıdır. * Mekanik aşındırma: Akarsuların aşındırması daha çok mekanik yolla gerçekleşir. Mekanik Aşındırmada Etkili Olan Faktörler * Akarsu yatak eğimi, * Akarsuyun akımı, * Akarsuyun akış hızı, * Akarsuyun yük miktarı, * Akarsuyu yatağı çevresindeki bitki örtüsü, * Akarsu yatağındaki kayaların özelliği, * Akarsular aşındırma faaliyetini daha çok ağızdan kaynağa doğru geri aşındırma şeklinde gerçekleştirir. * Denize dökülen bir akarsu yatağını en son deniz seviyesine kadar aşındırır. AKARSU AŞINIM ŞEKİLLERİ 1. VADİ: Akarsuların aşındırarak içinde aktığı , sürekli inişi olan yatağına denir. Vadi Tipleri: a. Çentik ("v" biçimli ) vadi: Akarsu yatak eğiminin fazla olduğu alanlarda derine aşındırmanın etkisiyle oluşurlar. b. Boğaz (yarma ) vadi: Akarsular tarafından dağların enine yarılması sonucu oluşan ve profilleri "u" harfine benzeyen vadilerdir. Türkiye’de en fazla Karadeniz ve Akdeniz Bölgelerinde görülür. Kıyı ile iç kesim arasında önemli geçit yollarıdır. c. Kanyon Vadi: Oluşumu boğaz vadilere benzer. Fakat kalkerli arazi üzerinde oluştukları için yamaçları basamak basamak düzlüktür. Ör: Göksu vadisi ve Köprülü kanyonu. Dünyanın en büyük kanyonu A.B.D’de Colorado kanyonudur. d. Tabanlı vadi: Akarsu yatak eğiminin az olduğu alanlarda yana aşındırmanın etkisiyle oluşur. Ör: Ege Bölgesi akarsu vadilerinde olduğu gibi. 2)MENDERES (BÜKLÜM): Akarsu yatak eğiminin az olduğu alanlarda , akarsuyun büklümler yaparak akması sonucu oluşurlar. Menderesler oluşturan bir akarsuyun özellikleri * Yatak eğimi azdır. * Akış hızı azdır. * Aşındırma gücü azalmıştır. * Boyu uzamıştır. * Sık sık yatak değiştirir. * Hem aşındırma hem de biriktirme yapar. DEV KAZANI * Akarsuların şelale şeklinde aktığı yerlerde, suların düşme alanındaaşındırma ile oluşan çukurluklara denir. Ör:Manavgat, Kurşunlu, Düden şelalelerinde olduğu gibi. PERİBACALARI: > Volkanik arazilerde kalın tüflü arazilerde) sel aşındırması sonucu oluşur. > Tüfler içindeki lavlar yüzeyi kaplayarak akan sel sularının aşındırıcı etkisine karşı altlarındaki tabakaları korurlar. Zamanla çevresine göre aşınmamış yer şekilleri oluşur. Bunlara peribacaları denir. Ör: Ürgüp, Göreme, Avanos, ıhlara Vadisi çevresinde (Nevşehir) görülür. 6)KIRGIBAYIR (Badlands: Kötü arazi): > Eğimin fazla , bitki örtüsünün seyrek olduğu milli, tüflü arazilerde sel sularının araziyi çok sık bir şekilde yarması ile oluşan yer şekilleridir. En fazla İç Anadolu ve G.Doğu Anadolu Bölgelerinde görülür. PLATO: * Akarsular tarafından derince yarılmış yüksek düzlüklere denir. En fazla İç Anadolu Bölgesinde görülür. * İç Anadolu Bölgesi: Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Bozok, Uzun yayla. * Akdeniz Bölgesi: Taşeli ve Teke platoları. * G.Doğu Anadolu Bölgesi: G. Antep ve Ş.Urfa platoları * Doğu Anadolu Bölgesi: Erzurum-Kars platoları. * Ege Bölgesi:Bayat (Yazılı kaya ) platosu Aşınma * Çevre koşulları bir yüzeyin çeşitli biçimlerde aşınmasına neden olabilir. Bunlar ortaya çıkış biçimlerine göre fiziksel-mekanik, kimyasal, biyolojik ve biyokimyasal aşındırmalar olarak sınıflandırılabilir. Aşınmanın derecesi o çevrenin iklim ve hidroloji koşullarına bağlı olarak değişir. AKARSULARDA BİRİKTİRME Akarsu Biriktirmesinde Etkili Olan Faktörler * Yatak eğiminin azalması (en fazla etkili faktör). * Akış hızının azalması. * Yük miktarının artması. * Akımın düşmesi. * Akarsu gücünün azaldığı yerde taşıdığı maddeleri biriktirmeye başlar. Gücünün azaldığı yerde önce iri maddeleri gücünün tamamen azaldığı yerde ise ince maddeleri biriktirirler. BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ 1. Birikinti Konisi: Dağlardan inen akarsu veya derelerin taşıdığı malzemeleri, dağ eteğinde eğimin azalması sebebiyle yelpaze şeklinde biriktirmesidir. 2) Dağ eteği ovası: Birikinti konilerinin birleşmesi sonucu oluşan hafif dalgalı düzlüklere denir. 3)Dağ içi ovası: Etrafı dağlarla çevrili çukur alanlara inen akarsu ve derelerin taşıdıkları malzemeleri yatak eğimlerinin azaldığı yerde biriktirmesi sonucu oluşan düzlüklerdir. 4)Taraça (Seki): > Akarsuların önce biriktirmesi, sonra tekrar aşındırması ile oluşan basamak şeklindeki düzlüklerdir. Sekiler eski vadi tabanlarıdır. > Akarsuyun tekrar aşındırma yapabilmesi için: > Akım yükselmesi veya taban seviyesinin yükselmesi gerekir. 5)Delta ovası:Akarsuların denize döküldüğü yerde taşıdığı malzemeleri biriktirmesiyle oluşan düzlüklerdir. Ör: Çukurova, Bafra, Çarşamba, Göksu gibi. Delta ovasının oluşabilmesi için: * Döküldüğü deniz sığ olmalı (kıta sahanlığı geniş olmalı) * Kıyı akıntısı olmamalı. * Gel-git olayı kuvvetli olmamalı. * Bol miktarda alüvyon taşınmalı. * Kuzey batı akarsularının hiç birisi döküldüğü yerde delta ovası oluşturamaz. 6)Irmak adası: Akarsu yatak eğimini azaldığı ve yatağın genişlediği yerlerde taşınan alüvyonların yatak içinde birikmesi ile oluşur. 7)Taban Seviyesi Ovası: Deniz seviyesine yaklaşan akarsuların taşıdığı maddeleri yatağı çevresinde biriktirmesi ile oluşan düzlüklerdir. TÜRKİYE AKARSULARININ GENEL ÖZELLİKLERİ 1. Yatak eğimleri fazladır. Bunun sonucunda; > Akış hızları fazladır. > Aşındırıcı etkileri fazladır. > Enerji potansiyelleri yüksektir. > Ulaşıma elverişli değillerdir. 2. Rejimleri düzensizdir. 3. Akımları düşüktür. Yağışların az, havzalarının dar olmasından dolayı. 4. Boyları kısadır. Türkiye’nin bir yarım ada olması ve dağların kuzeyde ve güneyde kıyıya paralel olmasıdır. |
|
|
|
 |
| Etiketler |
| akarsu, asinim, birikim, sekilleri |
Şu an bu konuyu görüntüleyen üye sayısı: 1 (0 üye ve 1 misafir) |
|
| Konu Araçları | |
| Mod Seç | |
Linear Mode
|
|
|
||||
| Konu | Konuyu Başlatan | Forum | Cevap | Son Mesaj |
| Hatice Akarsu (Barış Akarsu Anısına) | iceman55 | Şiir & Güzel Sözler | 1 | 16-01-2008 11:40 |
| Barış Akarsu!!! | WebbiLişiM | Yerli Yakışıklılar | 2 | 27-08-2007 21:38 |
| barış akarsu | Nuran | Şiir & Güzel Sözler | 0 | 15-07-2007 15:43 |
| Öpüşme şekilleri | WebbiLişiM | Cinsellik | 0 | 27-04-2007 19:36 |
Bütün Zaman Ayarları WEZ +3 olarak düzenlenmiştir. Şu Anki Saat: 09:55 .
