Darkman

DUDUK HAKKINDA GENEL BILGILER

DUDUK’UN TARIHÇESI :
Duduk’un geçmisi 3500-4000 yil öncesine dayanir. Dogu Anadolu’da ve özellikle Kafyasya Cografyasinda hayat bulan Duduk, genis bir cografyaya yayilarak degisik isimler almis.Birçok versiyonu degisik ülkelerde Anadolu’dan orta Asya’ya kadar kullanilmaktadir. Yapilan arkeolojik kazilarda bölge halkinin Duduk’a önem verdigini göstermistir. Bu nedenle Duduk bölge yerlesik halklarindan olan Ermeni halkinin ata sazi olmustur. Kafkasya civarlarinda Duduk’a benzer nitelikteki versiyonlarina Balaban, Türkiye’deki benzer versiyonuna Mey, uzak dogudaki benzer versiyonuna Hiçkirik gibi adlar verilmistir.

Aslinda Duduk kelimesi kaynaklara göre Rusça’dan gelmektedir. Ama Ermeniler kendi literatüründe bu saza Dziranapog ( kayisi agaci ) adini vermislerdir. Zamanla tüm dünyada Ermenilerin ulusal halk sazi konumuna gelmis ve büyük ustalar yetismistir. Günümüz Ermenistan’inda gelismis ve çok sesli müzige dahi uyum saglayabilecek konuma gelmistir. Ermeni halki Duduk’un tinisinda kendi duygusunu ve hayatini bulmus, bin yillardan beri onunla yasamis ve bütünlesmistir. Bugün tüm dünyada Duduk Ulusal Ermeni Halk Sazi olarak bilinir.

TEKNIKSEL ÖZELLIKLERI :
Duduk bir gövde ve onun ucuna takilan bir aparattan olusan nefesli bir enstrümandir. Gövde genellikle kayisi agacindan yapilir ve makbul olani da budur. Zaten Ermenice’de Dziranapog denmesi bu yüzdendir. Gövde önde 8 ve arkada 1 olmak üzere toplam 9 delikten olusur. Ses çikaran aparat ise Seker kamisinin kökünden yapilir, ancak yontulma ve sekil verme tarzi nedeniyle Duduk’un kendine özel olan buhranli sesi vermektedir.

Duduk tam olarak çalinabildiginde yaklasik 2 oktavi rahatlikla çikarabilir. Duduk’un gelistirilmis 5 boyu vardir ve bu boylar için uygun agizliklar kullanildiginda hemen hemen her tondan çalinabilir. Ancak gerçek Duduk tinisina Re, Do diyez, Do ve Si tonlarinda çalindigi zaman ulasilabilir.

Duduk genellikle bir melodi çalan bir de ona dem tutan ikili gruplar seklinde çalinir. Dem tutan kisi tema sesini sürekli kesintisiz olarak burnundan nefes alarak üfler. Bu kisiye halk arasinda çirak denir. Ustasi ise melodiyi çalar. Ancak günümüzde Duduk Ermenistan’da çok sesli senfonik müzik dünyasinda yerini almis ve kendini asmistir. Birçok Duduk yan yana gelerek çok sesli muzik yapabildigi gibi orkestralar içinde de yerini almistir.

TÜRKIYE’DE DUDUK :
Türkiye’de Duduk ilk kez Sovyetler Birliginin yikilmasindan sonra tanindi. Körfez Savasi yillarinda CNN haber kanalinin petrole bulanmis bir ördegi gösterirken kullandigi fon müzigi Duduk ile çalinmisti. Bu eser dünyaca ünlü duduk ustasi Vache Hovsepianin, Avrupali jaz sanatçisi Peter Gabriel ile yaptigi çalismaydi.

Türkiye’de ise ilk kez Knar Müzik Grubunun konserlerinde Shirak Shahrikian tarafindan sahneye çikan Duduk, kisa zamanda büyük bir ilgi görerek müzik piyasasinda yerini aldi. Shirak Shahrikian’in yani sira Ermenistan’dan birçok sanatçi da Türkiye’ye gelerek bu enstrümanin müzik piyasasinda yayilmasina etken oldular.

Halk Müziginde, Pop Müziginde ve Özgün Müziginde yerini alan duduk hizla kulaklarda yer etmeye basladi

[LinkLeri Görmek İçin Lütfen Üye oLunuz Üye oLmak için tıkLayın]

Azerbaycan geleneksel musikisinde, çok yaygın nefesli müzik aletidir.Yaranma tarihi ise çok eskilere dayanır. "Dede Korkut" destanında da Balaban ismine rastlamak mümkündür. Etkileyici sesi sayesinde komşu halkların (Gürcistan, Dağıstan ve Ermenistan) müziðinde de geniş çapta kullanılmaya baslanmıştır. Balaban hakkında Azerbaycan'da bir çok yazarlar, araştirmacılar, besteci ve müzisyenler, makaleler yazmıştir.Örneðin:
1. "Musiki lügatı" (E.Bedelbeyli) Bakü "Elm matbaası" 1969.
2. "Azerbaycan halk çalgı aletleri orkestrası için orkestralaştırma" (Süleyman Aleskerov,S.Abdullayeva) Azerbaycan Neft ve Kimya Enstitüsü matbaası.1977.
3. "Azerbaycan Halk musikisinin esasları" (Üzeyir Hacıbeyov) Bakü, Azerbaycan Devlet Matbaası.1962.
4. "Azerbaycan Halk Müsikiçileri" (F.Şuşinskiy) Azerbaycan Devlet Matbaası.1970.
Bu kitaplarin bir kısmı da Rus dilinde yazılmıştır. Balaban'ın anlamı şöyledir : BALA - (küçük, yavru, bala), BAN - (banla, banlamak,ötmek) demektir. Müzikoloji anlamında düşünürsek - küçük ses, yavru ses, hazin ses anlamına geliyor. Balabandan en çok orkestralarda, Aşık (Ozan) müziğinde, Solo ve Düetlerde kullanılıyor. Bir üsta Balabancının herhangi bir müzik ifası zamanı, yaninda mutlaka ona yardımcı "Dem" tutan Balabancı yani onu müşaiyet eden birisi olur. Halk arasinda bu Balabancıya "Demkeş" deniliyor. Anlamı ise hiç kesilmeden uzun ses demektir.Bu Balabancı yanakları içine aldıðı havayı burnundan alarak monoton bir şekilde balabana aktarıyor,ve bununla da kesilmeyen bir ses saðlıyor.Balabanlar solosunda bazen de vurmalı çalgı aletlerinden, nağara, def , koşanağara vs. kullanılıyor. Balabanın müzik olanakları geniş ve çok yönlüdür. Bu müzik aletinde tüm makamlar, halk musikileri (türkü), rakslar, enstrümantal müzikler tüm ayrıntılarıyla ifa edlibeliyor. Balabanın uzunluğu : 280-370 mm.-eye kadar, kamışı ise 90-100 mm olup, genişliyi yassılanarak iki kat kamış (Dil) formunda oluyor.Kamışın ortasında sıkaç (herek) olur ki, bu da onu hareket ettirerek Balabanın ses tonunu ayarlamaya yardımcı oluyor. Balabanın ön tarafında 8-9, arkasında ise 1 delik var.Profesyönel bir balaban Erik aðacından yapılıyor. Ses düzümü küçük oktavın "La" sesinden, ikinci oktavın "Do" sesine kadardır. Bazı üsta Balabancılar dudaklarını kullanarak ikinci oktavın "Do diyez", "Re", hatta "Mi bemol" seslerine ulaşıyorlar. Notalar ise Balaban için "Sol" anahtarında yazılıyor. Balabanın diğer bazı nefesli aletlerden farkı, üzerinde hiç bir :-):-):-):-)lın olmamasıdır.Bu yüzden de çalınan koma sesler , müziğe güzellik katıyor. Azerbaycan halk orkestrasında Balabanlar dört sese (I-II-III-IV) bölünerek kvartet(Dörtlü) oluşturuluyor (Küçük balaban, Alt balaban, Tenor balaban ve Bas balaban) Balabanda bir çok Azerbaycan ve yabancı bestecilerin yazmış olduğu eserler, çok güzel seslenmektedir. Örneðin : F.Şubert'in "Serenada", A.K.Kyui'nin "Oryantal", P.Çaykovski'nin "Sonbahar naðmesi", Ü.Hacıbeyov'un "Sevgili canan", "Sensiz", F.Emirov'un "Güzelim sensin", S.Rüstemov'un "Asker marşı", "Senindir" Lagidze'nin "Tiflis hakkında müzik" vs.Usta balabancılar dudakları vasıtasıyla vibratödan kullanıp, eserlerin seslenmesine renk katıyorlar.Ştriklerden en çok "Legato" ve "Detase" tatbik ediliyor ve bu da notanın dil sayesinde ayrıca seslenmesine olanak sağlıyor.